Tristan et Iseut.

Tristan et Iseut

Het verhaal van Tristan en Isolde kent in zijn Franse versie meerdere auteurs:

Thomas, 3150 verzen (± 1158-1180)
Béroul, 4500 verzen (± 1170-1191)
X, La folie Tristan.
Marie de France, Les Lais : Le lai du Chèvrefeuille.

Als het verhaal als een geheel wordt gepubliceerd, gaat het eigenlijk om een mozaïek van fragmenten die bijeengepuzzeld en op elkaar afgestemd zijn. Dit werk is vooral de verdienste van Joseph Bédier, die omstreeks 1900 de restauratie van deze legende op zich nam.

Enkele van de meest gelezen versies in modern Frans zijn:
Le roman de Tristan et Iseut renouvelé par Joseph Bédier, L’édition d’art H. Piazza, Paris 1946
André Mary, Tristan – La merveilleuse histoire de Tristan et Iseut , Gallimard, Paris, 1973 (Folio 452) (de samenvatting verder volgt deze versie)

Is Tristan en Isolde een liefdesverhaal ? In een romantiserende visie is Tristan en Isolde  het verhaal van twee geliefden die door een dwaze speling van het lot in een passionele liefde worden verenigd, waaraan zelfs de dood geen einde kan stellen.

Vanaf de eerste zin is evenwel duidelijk dat we geen gewoon liefdesverhaal lezen, maar een verhaal over passie: “Ik zal een verhaal zingen over liefde en dood”, over dodende liefde. Passie is vernietigingsdrang. Die neiging tot zelfvernietiging is in dit verhaal in hoge mate aanwezig. Na het drinken van de liefdesdrank zouden de twee geliefden gewoon de steven van hun schip hebben kunnen wenden, en ervandoor gaan. Maar, ook onder druk van de ridderethiek – hij heeft Marc trouw beloofd, gaat Tristan zijn geliefde Isolde afstaan aan koning Marc.

Aan het hof van de koning zien de geliefden elkaar vaak in het geniep. Ze zoeken bij elkaar niet de liefde, maar het genot der doodsbedreiging. Als Tristan en Isolde later vluchten in het woud, beleven ze hun liefde niet fysiek, want er is geen gevaar meer.

Het verhaal.

Na een jachtpartij sterft Rivalin de Loonois aan zijn verwondingen en zijn vrouw, die zonet een kind heeft gebaard, sterft zelf ook van puur verdriet. Zo komt het dat het kind, Tristan, door anderen dan zijn ouders wordt opgevoed. Vooral Rouaut en Gorvenal houden zich met zijn opleiding bezig.

Als jongeman gaat Tristan naar het hof van koning Marc, zijn oom, heer van Cornwales. Daar overwint Tristan een Ierse reus, de Morhout, en bevrijdt hij de inwoners van de schatting die ze moesten betalen. Ongelukkiglijk raakt één van zijn wonden lelijk ontstoken. Om genezing te zoeken trekt Tristan over zee en hij belandt in Ierland, waar niemand hem kent. De koningin van Ierland kan hem genezen en uit dankbaarheid blijft Tristan enige tijd om haar dochter, Isolde de Blonde, te onderrichten.

L'embarquement de Tristan et Iseut

Tristan en Isolde op het schip

Daarna keert hij terug naar Cornwales, waar koning Marc uit een bovennatuurlijk teken heeft afgeleid dat hij een blond meisje tot vrouw moet nemen. Om deze te vinden moet Tristan de queeste ondernemen. Hij gaat opnieuw naar Ierland, waar hij een draak zijn hoofd afhakt, en belandt opnieuw aan het hof. Hij wordt er herkend als de moordenaar van de Morhout, maar omdat hij zelf een verraad aan het hof blootlegt, bekomt hij uiteindelijk dat hij Isolde de Blonde mag meenemen als bruid voor koning Marc.

Door de onvoorzichtigheid van de dienstmeid Brangaine (of Brangien) drinken Tristan en Isolde beiden van een toverdrank, die voor Marc en Isolde was bedoeld. Ze zullen nu door een levenslange liefde met elkaar verbonden zijn. Niettemin zijn het Marc en Isolde die met elkaar trouwen. De koning merkt het bedrog niet omdat Brangaine, die nog maagd is, tijdens de huwelijksnacht de plaats van Isolde inneemt.

Tristan en Isolde ontmoeten elkaar vaak in het geheim, maar men begint verdenkingen te koesteren. Gelukkig laat koning Marc zich bedotten door een nachtelijke komedie van zijn neef en zijn vrouw, en hij laat de geliefden gerust. Toch worden een tijd later de geliefden op heterdaad betrapt, door toedoen van drie jaloerse hovelingen en de dwerg Frocin. Ze worden tot de brandstapel veroordeeld.

Tristan kan ontsnappen en zijn geliefde bevrijden. Samen met Gorvenal vluchten ze om in het woud te gaan wonen. Twee jaar later worden ze hier ontdekt door koning Marc, die hen evenwel met rust laat. De minnaars worden verteerd door wroeging. Tristan toont berouw en brengt Isolde terug naar haar echtgenoot. Zelf vertrekt hij in ballingschap.

Als ze opnieuw door de drie hovelingen wordt belaagd, vraagt Isolde om geoordeeld te worden aan het hof van koning Arthur. Daar spreekt ze een dubbelzinnige eed uit. Tristan, die de ceremonie had bijgewoond, wreekt zich nu op zijn vijanden. Dan vertrekt hij weer op avontuur.

Hij krijgt een hond met toverkracht, Petit-Crû, in zijn bezit; in Spanje maakt hij korte metten met een reus, en in Bretagne huwt hij Isolde met de Witte Handen, met wie hij echter kuis samenleeft. Vertier zoekt hij in het afhakken van het been van een Bretoense reus, Béliagog, die hij de Zaal der Beeltenissen doet bouwen.

Maar de geliefden hebben elkaar nodig. Tristan onderneemt drie reizen naar Groot Brittanië samen met zijn schoonbroer Kaherdin, en vermomd als bedelaar, pelgrim en nar. Als hij terugkomt van zijn derde reis helpt hij Tristan de Herder, maar in een tweegevecht wordt hij dodelijk verwond. Hij vraagt aan Isolde de Blonde om naar hem te komen, maar deze wordt opgehouden door het slechte weer op zee. Als het schip aankomt zegt Isolde met de Blanke Handen, die zich op haar echtgenoot wil wreken, tegen Tristan dat Isolde de Blonde zich niet op het schip bevindt. Tristan sterft van verdriet en als Isolde de Blonde hem vindt, volgt ze hem in zijn graf. Hun lichamen worden naar Cornwales gebracht. Als koning Marc verneemt dat hun liefde onvrijwillig was, en het gevolg van een betovering, geeft hij hun een plechtige begrafenis en een prachtig graf.

Liens externes.