De romantiek (± 1800-1850).

De romantische beweging komt op gang in Duitsland en Engeland omstreeks 1750. Ongeveer een halve eeuw later manifesteert ze zich in Frankrijk. De Rede en de Verlichting hebben hun tijd gehad. Nu heersen gevoeligheid en individualisme: het onduidelijke melancholische lijden van het ik wordt vertaald in termen als « mal du siècle », « Spleen », « Weltschmerz ». Romantische topics zijn o.a. de hernieuwde ontdekking van de christelijke middeleeuwen; de natuur als spiegel van de zielkundige toestand van de protagonisten; typische locaties als ruïnes, berglandschappen (liefst door de maan beschenen), afgronden, watervallen, enz. Karakteristiek is verder de voorliefde voor verbeelding, droom, mysterie, het fantastische en het metafysische. De vorm wordt meer en meer van voorschriften bevrijd; zo creëert men o.a. poëtisch proza.

François-René de CHATEAUBRIAND (1768-1848), Atala (1801); René (1805); Mémoires d’outre-tombe (1848-1850),Le génie du christianisme.
Madame de STAËL, De l’Allemagne (1813)
Benjamin CONSTANT (1767-1830), Adolphe.
George SAND (1804-1876), La mare au diable.
Victor HUGO (1802-1885), Notre-Dame de Paris; Les Misérables (1862); Les Contemplations (1856).
Alfred de VIGNY (1797-1863), Les Destinées (1864)
Alphonse de LAMARTINE (1790-1869), Méditations poétiques (1820).
Alfred de MUSSET (1810-1857), Lorenzaccio (1834).
Gérard de NERVAL (1808-1855), Aurélia (1855).
Alexandre DUMAS père (1803-1870), Les trois mousquetaires.
Eugène SUE (1804-1857), Les mystères de Paris.
Charles-Augustin SAINTE-BEUVE (1804-1869), Les Lundis (literaire kritiek).
Jules MICHELET (1798-1874), Histoire de France (geschiedschrijving).

Realisme, naturalisme en de « Parnasse » (± 1850-1880).

Realisme.

Niet gevoelens, maar gedragingen -de materiële buitenkant- worden op een objectiverende manier beschreven. De mens wordt in zijn omgeving geplaatst. In de roman grijpt de confrontatie plaats tussen een persoon, dikwijls van lagere sociale komaf, en de maatschappij. De romans van Balzac zijn een architecturale constructie van taferelen. Stendhal interesseert zich meer voor psychologie; eigenlijk kan hij zowel bij de romantiek als bij het realisme worden ondergebracht. De personages van Flaubert zijn passief, tot mislukkingen veroordeeld, hun leven stelt « bijna niets » voor.

Honoré de BALZAC (1799-1850), La comédie humaine (1830-1850): o.a. Le Père Goriot (1834), Le Lys dans la vallée (1835).
Gustave FLAUBERT (1821-1880), Madame Bovary (1857), L’Éducation sentimentale (1869).
STENDHAL (1783-1842), Le rouge et le noir (1830), La Chartreuse de Parme (1839).
Prosper MÉRIMÉE, Carmen, Colomba.
Edmond (1822-1896) et Jules (1830-1870) GONCOURT
Alphonse DAUDET (1840-1897), Lettres de mon moulin.

Naturalisme.

Ten gevolge van de industrialisering ontstaat een proletariaat. Filosofie, sociologie, psychologie en biologie gaan de literatuur beïnvloeden (het positivisme van Auguste COMTE, het « scientisme » van Ernest RENAN, de evolutieleer van Charles DARWIN). De experimentele roman wordt een laboratorium voor personages: hun leven wordt gedetermineerd door sociale en historische omgeving, zowel psychologisch als biologisch zijn ze erfelijk bepaald. Het naturalisme is een doorgedreven realisme: het geeft een gedetailleerde beschrijving van het maatschappelijk leven; het neemt de nieuwe wetenschappelijke inzichten in zich op; het legt de nadruk op de negatieve tot soms ronduit morbide kanten van het leven (depressies, sociale ellende, ontregelde seksualiteit… De bekendste vertegenwoordigers van de naturalistische stroming zijn Zola (roman) en de Maupassant (novelle).

Émile ZOLA (1840-1902), Les Rougon-Macquart: o.a. L’Assommoir (1877), Germinal (1885).
Guy de MAUPASSANT (1850-1893) Bel-Ami (1885), Le Horla (1887).

« Parnasse ».

De beweging, genoemd naar de Parnassusberg, beoogt een poëzie met een zuivere vormschoonheid, zonder morele gepreoccupeerdheid. Ze wordt samengevat in de bekende formule « l’Art pour l’Art »: alleen datgene kan mooi zijn, wat zonder enig nut is, tot niets kan dienen.

Charles BAUDELAIRE (1821-1867), Les Fleurs du Mal (1857), Le Spleen de Paris (1869).
Théophile GAUTIER (1811-1872), Mademoiselle de Maupin (1836).
Leconte de LISLE (1818-1894).
José-Maria de HÉRÉDIA (1842-1905)

Het symbolisme (1880-1900).

Poëzie.

De symbolistische gedichten zijn extreem subjectief. In vage symbolen wordt de gemoedstoestand van de dichter gesuggereerd in plaats van uitgedrukt. Het « symbool » kan een woord zijn, of een stijlfiguur, of een beeld, of alleen maar een klank: het geeft de geheimzinnige « correspondances » (overeenkomsten) weer tussen de ziel van de dichter en de tastbare wereld. Via dit symbool, dat voor meerdere interpretaties vatbaar is, maakt de dichter de overgang van de reële naar de ideële wereld. De taal is vaak hermetisch en komt soms artificieel over. Het vers is ondertussen helemaal vrij geworden. De poësie is, om het met Verlaine te zeggen, « de la musique avant toute chose ».

Charles BAUDELAIRE
Paul VERLAINE (1844-1896), Poèmes saturniens (1866) ; Romances sans paroles (1874).
Arthur RIMBAUD (1854-1891), Poésies (1869), Une saison en enfer (1873).
Stéphane MALLARMÉ (1842-1898), Poésies (1887)
Émile VERHAEREN (Vlaming) (1855-1916), Toute la Flandre.

Toneel.

Het symbolisme heeft ook in het toneel één belangijke vertegenwoordiger: de Vlaming Maurice MAETERLINCK (1862-1949) met zijn stukken Pelléas et Mélisande en L’oiseau bleu.

De « fin de siècle »-roman.

Ook enkele romanschrijvers kunnen bij de symbolistische beweging worden gerekend. Ze verzetten zich tegen het positivisme en de wetenschappelijkheid van het naturalisme. Ze herwaardeerden het individu als dusdanig. Hun romans zijn vaak van een donkere mystieke tonaliteit.

Barbey D’AUREVILLY (1808-1889), Les Diaboliques (1874).
Villers de L’ISLE-ADAM (1838-1889), Les Contes cruels.
Joris-Karl HUYSMANS, À rebours (1884).
Georges RODENBACH (Vlaming), Bruges-la-Morte.

Deze tekst diende als basis voor het Wikipedia-artikel Franse literatuur in de 19e eeuw.

Littérature – 19e siècle


Literatuur – 19e eeuw


Littérature 19e – Autres articles



Literatuur 19e – Meer artikels in het Nederlands


Auteurs 19e – Autres articles


Auteurs 19e – Meer artikels in het Nederlands


Biblio – Lecture


Biblio – Boekverslag


Bibliothèque