Met eenvoud en oprechtheid bezingt de dichter Rutebeuf zijn armoedige bestaan met toch ook al zijn vreugden. Hij is één van de eerste ons bekende lyrische dichters uit Noord-Frankrijk.
Van hem is het dramatische stuk Le miracle de Théophile bekend. Théophile heeft in een vlaag van woede tegenover zijn bisschop zijn ziel aan de duivel verkocht. Hij krijgt wroeging en aanroept de Heilige Maagd die de duivel de schuldbekentenis afneemt om zo de berouwvolle zondaar te redden.
Rutebeuf (1230-1280 ?)
Rutebeuf (1230-1280 ?)
(Ici parole Nostre-Dame à Theophile, et dist:)

Qui es-tu, va! qui vas par ci?

THEOPHILES.

Ha! Dame, aiez de moi merci!
C’est li chetis
Theophile, li entrepris
Que maufé ont loié et pris.
Or vieng proier
A vous, Dame, et merci crier,
Que ne gart l’eure qu’asproier
Me viengne cil
Qui m’as mis à si grant escil.
Tu me tenis jà por ton fil,
Roïne bele.

NOSTRE-DAME parole.

Je n’ai cure de ta favele;
Va-t’en, is fors de ma chapele.

THEOPHILES parole.

Dame, je n’ose.
Flors d’aiglentier et lis et rose
En qui li filz Dieu se repose,
Que ferai-gié?
Malement me sent engagié
Envers le maufé enragié.
Ne sai que fere:
Jamès ne finirai de brere.
Virge pucele debonere,
Dame honorée,
Bien sera m’ame devorée,
Qu’en enfer sera demorée
Avoec Cahu.

NOSTRE-DAME.

Theophile, je t’ai séu
Là en arriere à moi éu.
Saches de voir,
Ta chartre te ferai r’avoir
Que tu baillas par non savoir:
Je la vois querre.

(Ici va Nostre-Dame por la chartre Theophile:)

Sathan! Sathan! es-tu en serre?
S’es or venuz en ceste terre
Por commencier à mon clerc guerre,
Mar le penssas.
Rent la chartre que du clerc as,
Quar tu as fet trop vilain cas.

SATHAN parole:

Je la vous rande!
J’aim miex assez que l’en me pende.
Jà li rendi-je sa provande,
Et il me fist de lui offrande
Sanz demorance
De cors et d’ame et de sustance.

NOSTRE DAME

Et je te foulerai la pance.

Le miracle de Théophile
Le miracle de Théophile

Onze Lieve Vrouw

Wie ben jij, die hier rondwaart?

Theophilus

Ach, edele Vrouwe, heb medelijden met mij !
Ik ben de arme
Theophilus, de ongelukkige
die de duivels hebben gebonden en gegrepen !
Ik kom u bidden
Vrouwe, en om genade smeken,
opdat hij me niet kome kwellen,
die mij in zo’n groot gevaar heeft gebracht.
Eertijds hield u mij voor uw kind,
o liefste Koningin !

Onze Lieve Vrouw

Je gepraat kan me niets schelen !
Ga weg ! Verlaat mijn kapel !

Theophilus

Vrouwe, dat durf ik niet,
Eglantierbloem, en lelie en roos,
bij wie Gods zoon woont.
Wat zal ik doen ?
Ik bevind me in een pijnlijke situatie
tegenover die razende duivel:
ik weet niet wat te doen.
Maar ik zal nooit ophouden kreten te slaken,
Maagd vol edelmoedigheid,
Geëerde Vrouwe;
Mijn ziel zal worden verscheurd,
want ze zal wonen in de hel,
samen met Kaïn.

Onze Lieve Vrouw

Theophilus, vroeger
was jij één van mijn dienaren.
Weet voorwaar
dat ik je je schuldbekentenis zal laten teruggeven
die jij in je onwetendheid hebt weggegeven:
ik ga ze halen.

(Onze Lieve Vrouw gaat naar de « mansio » op de scène die de hel voorstelt, en roept de duivel.)

Satan, waar hou jij je op ?
Als je naar deze aarde bent gekomen
om mijn dienaar te belagen,
dan heb je je wel misrekend !
Geef de schuldbekentenis terug die hij je gaf,
want je hebt een smerige streek uitgehaald.

Satan

Ik die brief aan u teruggeven !
Ik word nog liever opgehangen !
Ik heb hem zijn inkomen terugbezorgd,
En hij heeft mij zijn offer gebracht,
zonder verwijlen,
gaf hij mij ziel en lichaam, zijn hele zelf.

Onze Lieve Vrouw

Ik verpletter je de buik !

(Ze rukt de schuldbekentenis uit de handen van de duivel en keert terug naar Theophilus.)

Vriend, ik breng je je overeenkomst terug.
Op een kwalijke plaats zou je zijn beland
Waar er geen plezier noch vreugde is.
Luister.
Ga zonder dralen naar de bisschop,
overhandig hem de overeenkomst
zodat hij ze kan voorlezen
voor het volk in de kerk.
De mensen zullen zich niet meer laten vangen
aan dit soort bedrog.

(De bisschop leest de overeenkomst voor en zet tenslotte het Te Deum in.)

Enkele kenmerken van deze tekst.

  • De personages zijn, door elkaar, mensen, heiligen, de duivel.
  • Een conventioneel verzorgd literair taalgebruik wisselt af met krachtiger volkse terminologie, ook in de mond van Onze Lieve Vrouw.
  • Het thema is hoogst eenvoudig en bij uitstek te begrijpen door een ongeletterd publiek: een man verkoopt zijn ziel aan de duivel, en wordt gered door Onze Lieve Vrouw.
  • Ook de psychologische uitwerking is van een grote eenvoud.
  • De bedoeling van dit soort teksten is didactisch: de toeschouwer wordt respect voor en vertrouwen in de heiligen bijgebracht.
Publicités